2019: Slimmer samenwerken aan een veiliger Nederland

Succesvol innoveren in het veiligheidsdomein

Trends in Veiligheid is een jaarlijks visierapport van Capgemini, waarin de belangrijkste ontwikkelingen worden geschetst in het domein van openbare orde en veiligheid.
Dit jaar is het thema: “Slimmer samenwerken aan een veiliger Nederland”. Innovatie is duidelijk meer dan een buzzword in het veiligheidsdomein: veel betrokkenen zijn aan de slag om hun belangrijkste opdracht op een vernieuwende manier aan te pakken. Dat is cruciaal, want de bad actors zitten niet stil. Dankzij nieuwe technologie vinden criminelen steeds weer nieuwe manieren om te ontwrichten, op te ruien en digitale en fysieke veiligheidslinies te doorbreken.

Speciaal voor Trends in Veiligheid 2019 heeft Ipsos in opdracht van Capgemini onderzoek gedaan naar de mening van de Nederlander. Daaruit blijkt onder meer dat de burger vermoedt dat het veiligheidsdomein op achterstand staat als het om innovatie gaat. Burgers geven ook aan dat ze graag willen participeren in het veiligheidsproces.

In 16 artikelen bespreken we de verschillende verschijningsvormen van innovatie – wenselijke en onwenselijke. We laten zien hoe het veiligheidsdomein de bedreigingen van vandaag en morgen het hoofd kan bieden, zonder daarbij de belangen en de privacy van burgers te schaden. We bespreken hoe innovatie kan worden vormgegeven en ingebed in de organisatie. En we leggen de vinger op de gevoelige plek; de weerstand die kan bestaan tegen innovatie en het ontbrekende vermogen van organisaties om te veranderen. Daarbij geven we u zoveel mogelijk concrete adviezen die u kunt gebruiken in uw dagelijkse praktijk. Hieronder vindt u een korte samenvatting van de inhoud. Ook kunt u het gehele rapport op deze pagina downloaden. Veel leesplezier!

Artikelen

Effectief informatiegestuurd werken (IGW) in een wereld met 5G-sensing

Met de intrede van 5G worden mobiele netwerken sneller en betrouwbaarder dan ooit en neemt de capaciteit enorm toe. Dat zal een flinke impuls betekenen voor het Internet of Things. Het resultaat: een explosie van data en daarmee een enorme bron van real time gegevens waarmee de openbare veiligheid kan worden verbeterd. Aan de andere kant zet 5G het huidige stelsel van ‘informatiegestuurd werken’ (IGW) flink onder druk. Hoe leiden we de komst van 5G in goede banen en zorgen we ervoor dat IGW niet bezwijkt onder alle data, maar ze juist optimaal inzet?

Kwantum veegt vloer aan met digitale veiligheid

Kwantumcomputers hebben op allerlei gebieden een enorm potentieel. Dankzij hun rekenkracht kunnen we tot nu toe onoplosbare problemen te lijf en is het mogelijk om simulaties uit te voeren die complexer zijn dan ooit. Kwantumcomputers zullen bovendien een doorbraak betekenen in de artificial intelligence. Er is echter ook een schaduwzijde. Met al die rekenkracht zijn kwantumcomputers straks in staat om de meest ingewikkelde encrypties te kraken. Onze digitale veiligheid staat daarmee op het spel. Zover is het gelukkig nog niet. Kwantumcomputers zijn nog volop in ontwikkeling en de rekenkracht die nodig is om codes te kraken is nog niet voorhanden. Maar dat duurt niet lang meer! De auteur van dit artikel gaat in op de werking van kwantumcomputers en op wat we nu kunnen doen om de gevaren van straks het hoofd te kunnen bieden.

Hoe start je een innovatie? Met een aansprekend verhaal!

Iedereen is het erover eens dat het veiligheidsdomein niet kan zonder innovatie. Tegelijkertijd is ‘innovatie’ een nogal ongrijpbaar begrip. Hoe structureer je heten hoe haal je tegelijkertijd het maximale uit de beschikbare creativiteit en bied je ruimte aan out-of-the-box-denken? Volgens de auteurs van dit artikel is het antwoord hierop een raamwerk, dat bouwstenen aanreikt voor de zoektocht naar creatieve, innovatieve oplossingen. De bouwstenen omschrijven elk een ontwerpprincipe of trend, die je kunt toepassen op de situatie, wensen en mogelijkheden van de organisatie. Het resultaat is een innovatieverhaal, dat de basis vormt voor concrete, innovatieve oplossingen. In dit artikel lees je alles over hoe TechnoVision – want zo heet het – in de praktijk werkt

Kunnen we onze ogen nog wel geloven?

Een van de meer verontrustende ontwikkelingen in het digitale domein van de laatste tijd is Deep Fake. Dat is technologie waarmee iedere grapjas, crimineel of vijandige staat audio- en videomateriaal kan maken – op basis van echt materiaal - dat nauwelijks meer van echt is te onderscheiden. Het kan flinke gevolgen hebben voor het vertrouwen in het veiligheidsdomein en leiden tot opruiing, uitbuiting, chantage en intimidatie. Wat kunnen we ertegen doen? Volgens de auteur van dit artikel ligt het antwoord besloten in Blockchain-technologie. Door bij de productie van de oorspronkelijke video of audio door sensoren en camera’s verzamelde gegevens op een blockchain op te slaan en te beveiligen, krijg je een onfeilbare tool in handen om beeld- en geluidmateriaal te controleren op authenticiteit. Hoe dat precies werkt, wordt in dit artikel uiteengezet.

Vertrouwen in artificial intelligence voor het veiligheidsdomein begint met experimenteren

Artificial Intelligence is here to stay. En dat is mooi, want AI kan van grote toegevoegde waarde zijn voor het veiligheidsdomein. We zullen ook wel moeten trouwens, want de innovatieve crimineel maakt zeker gebruik van AI en dan waarschijnlijk op een wat minder frisse manier. Daarvoor moeten we de ogen niet sluiten. AI kan, als het onzorgvuldig of met verkeerde intenties wordt toegepast, grote schade aanrichten. Iedereen kan zich bijvoorbeeld wat voorstellen bij het Big Brother-angstbeeld. En dan bestaat er ook zoiets als automation bias, waarbij een AI-systeem verkeerde keuzes maakt omdat niet genoeg werk is gemaakt van de training – machine learning – of onzuivere en/of onvoldoende data is toegepast. En ook als dat allemaal in orde is, zijn we er nog niet. De auteur breekt in dit artikel een lans voor het – behoedzame - experiment. Dat moeten we, bij de zoektocht naar de beste toepassing van AI, niet uit de weg gaan

De moraal van het policing -verhaal

Lange tijd was de politie per definitie reactief. Want hoe zou je een misdaad of overtreding moeten voorspellen? Predictive policing, dat was iets voor sciencefiction-films als Minority Report. Inmiddels is alles anders. Nieuwe technologie stelt de politie in staat steeds proactiever te werk te gaan. Slimme camera’s en sensoren verzamelen enorme datasets aan informatie. Kunstmatige intelligentie beoordeelt deze data en koppelt gegevens van diverse databronnen aan elkaar. Zo wordt het mogelijk om overtredingen real time te detecteren, te bestraffen of zelfs te voorkomen. Het is een ontwikkeling die het potentieel heeft om onze samenleving veiliger en leefbaarder dan ooit te maken. Dat klinkt natuurlijk mooi, maar noopt ook tot voorzichtigheid. Want waar ligt de grens tussen collectieve veiligheid versus individuele vrijheid? Is alles wat mogelijk is ook wenselijk? Dit artikel reikt handvatten aan om dergelijke ethische vraagstukken te kunnen beantwoorden.

De crowd als bijzondere opsporingsbevoegdheid

De rol van crowdsourcing in het opsporingsproces wordt steeds groter. Social media, online communities en apps maken het makkelijker dan ooit om de burger te betrekken. Dat gebeurt dan ook: de politie zet de burger steeds vaker in bij de opsporing van strafbare feiten en het duiden van beeldmateriaal en data. Aangezien de laatste dankzij het Internet of Things en Big Data steeds ruimer voorhanden zijn, ontstaat zo een combinatie van potentiele getuigen, kennis en mogelijk bewijs die zijn weerga niet kent. In dit artikel biedt de auteur een overzicht van de huidige mogelijkheden en de volgende stappen, waarbij hij ook aandacht besteed aan de keerzijden van de inzet van de crowd als opsporingsinstrument.

Datagedreven innoveren in het veiligheidsdomein: van prototypes in een proeftuin naar echte werkende oplossingen in de dagelijkse praktijk!

Data en analytics staat hoog op de innovatieagenda in het veiligheidsdomein. Waar veel organisaties enkele jaren geleden nog met losse experimenten werkten en daadwerkelijke innovatie nauwelijks van de grond kwam, omarmen organisaties inmiddels een meer gestructureerde manier van innoveren. De auteurs van dit artikel signaleren tegelijkertijd dat veel innovaties blijven hangen in de experimentele fase. Van echte implementatie komt het nog te weinig. Uit recent onderzoek blijkt dat hierbij niet technologie het voornaamste struikelblok is, maar processen en mensen. De auteurs bepleiten daarom een andere aanvliegroute, waarin datagedreven innovatie niet als een technologiekwestie wordt beschouwd, maar als een vraagstuk voor de business. In dit artikel zetten ze het hoe en waarom uiteen.

Elektronisch ondertekenen: een kleine stap in techniek, een grote sprong voor de strafrechtketen

In de strafrechtketen was het tot voor kort heel normaal – of zelfs de norm – om documenten met de pen te ondertekenen. Sinds een paar jaar komt daar langzaam verandering in. Dat is niet heel opzienbarend, zou je denken, maar de gevolgen zijn groot. Het proces wordt bijvoorbeeld een stuk efficiënter. Elektronisch ondertekenen gaat nou eenmaal een stuk sneller dan een document uitprinten, aan de juiste persoon geven, zorgen dat deze het ondertekent, inscannen en doorsturen naar het volgende station in de keten. Elektronische ondertekening biedt bovendien een basis voor verdere innovatie in de strafrechtketen. Een volledig papierloos proces bijvoorbeeld, waarbij dossiers louter nog digitaal bestaan. Maar die omslag is niet zomaar gemaakt! Want hoe bewaak je het authenticatieproces? En hoe bewerkstellig je een mentaliteitsverandering, zodat betrokkenen elektronische ondertekening ook echt accepteren? Je leest er alles over in dit artikel.

Een innovatie-aanpak: veel meer dan alleen een speeltuin

Om veiligheidsrisico’s nu en straks het hoofd te kunnen bieden, is innovatie van cruciaal belang. Niet verwonderlijk dus dat het thema innovatie als een rode draad door Trends in Veiligheid 2019 loopt. De auteurs van dit artikel signaleren dat in de publieke veiligheidssector weliswaar genoeg parels van innovativiteit te vinden zijn, maar dat het ontbreekt aan een structurele aanpak. Innovatie heeft vaak een incidenteel karakter. Om daar verandering in te brengen, moet de organisatie als geheel een omslag maken. Er is een organisatiestructuur nodig die een professionele aanpak van innovatie mogelijk maakt, met een cultuur waarin geen angst bestaat voor verandering en waarin ook de waarde wordt ingezien van mislukkingen. Aan de hand van een aantal voorbeelden laten de auteurs van dit artikel zien hoe je zo’n innovatieve omgeving realiseert.

Vernieuwen met echte impact

De criminaliteit innoveert. Dankzij technologische ontwikkelingen is ze steeds minder zichtbaar en tastbaar, maar ook steeds meer ontwrichtend. Het veiligheidsdomein innoveert mee, werkt aan nieuwe werkwijzen, methoden en toepassingen. Dat gaat echter niet zonder slag of stoot, zoals de auteurs van dit artikel signaleren. Het probleem, zo betogen ze, is dat innovatie te vaak is gericht op het oplossen van specifieke knelpunten en problemen. Op korte termijn en op het niveau van individuele processen wordt zo wel resultaat geboekt, maar het lange-termijneffect voor het overall ecosysteem is nauwelijks geborgd. Innovatie moet daarom worden aangevlogen in samenwerking met alle betrokken partijen en toewerken naar een gemeenschappelijk gedragen effect. Hoe dat in zijn werk kan gaan, lees je in dit artikel.

Wat kunnen de veiligheidsdiensten leren van Disney?

De titel van dit artikel is minder vergezocht dan je op het eerste gezicht misschien zou denken. Ga maar na: De films van Disney bestaan uit honderden verschillende scenes. De scenes worden niet allemaal chronologisch opgenomen, maar op verschillende momenten en op verschillende locaties. Uiteindelijk worden al deze afzonderlijke scenes en beelden samengevoegd tot één film. Het lijkt erg op het werk van veiligheidsdiensten. Zij proberen het verhaal van een misdaad te (re)construeren door allerlei aanwijzingen, feiten en bewijzen samen te brengen. Hoe krijg je grip op al deze data? Hoe zorg je ervoor dat gegevens ordelijk en volgens privacyrichtlijnen worden opgeslagen? Dit artikel dient als leidraad voor veiligheidsorganisaties om meer waarde uit hun gegevens te halen – the Disney way.

Fysieke en digitale beveiliging: niet langer aparte werelden!

Fysieke en digitale beveiliging worden tot op de dag van vandaag beschouwd als twee onafhankelijke domein. Criminelen maken dat onderscheid niet meer. Integendeel. Ze maken dankbaar gebruik van de kwetsbaarheden en blinde vlekken die zijn ontstaan doordat het ene domein zich geen rekenschap geeft van het andere. We zien dan ook vaak dat gecombineerde aanvallen worden uitgevoerd op beide domeinen, of de zwakste schakel wordt aangevallen om het geheel te saboteren. Organisaties lopen hierdoor grote beveiligingsrisico’s. Het is daarom van essentieel belang om een holistische, geïntegreerde beveiligingsaanpak te kiezen. In dit artikel lees je hoe dat er in de praktijk uit kan zien.

Publiek privaat vliegwiel voor cybersecurity in het justitiële domein

Deze zomer wordt de Nationale Veiligheidsstrategie gelanceerd. Daarin legt het Ministerie van Justitie vast hoe de nationale veiligheid de komende jaren moet worden versterkt. Dat is nodig, want de dreiging – of die nou afkomstig is van andere landen of sensatiezoekers – neemt toe. Zeker als het gaat om cybersecurity. Denk aan beïnvloeding van verkiezingen, of het hacken van essentiële systemen, of terrorisme. De auteurs van dit artikel zetten uiteen hoe de dreigingen het hoofd geboden kunnen worden, vanuit een integrale aanpak en publiek-private samenwerkingen waarin de capaciteiten en know-how van de publieke en private sector worden gebundeld.

Beter samenwerken door middel van blockchain-technologie

‘Blockchain’ is echt een begrip van deze tijd, dat voor veel mensen vooral bekend is vanwege de connectie met de Bitcoin-hype. Toch doet die connotatie de technologie (zwaar) tekort. Blockchain heeft – zeker voor het veiligheidsdomein – heel veel waardevolle toepassingen. De overheid onderkent dat. Toch blijven veel blockchain-initiatieven steken in de testfase. Dat is zonde, want er liggen veel kansen voor het oprapen. Denk aan het stimuleren van transparante, veilige, eenduidige informatiedeling, het vergemakkelijken van samenwerking tussen verschillende instanties en het bewaken van de integriteit en authenticiteit van gegevens. De auteurs gaan in dit artikel dieper in op de vele toepassingen en benadrukt het belang van betere inbedding van de blockchain in het publieke veiligheidsdomein.

Overwin de legacy-berg

Er zijn maar weinig organisaties vrij van legacy. En lang niet alle organisaties maken zich daar erg druk over. Dat, terwijl niet ondersteunde of verouderde software organisaties erg kwetsbaar maakt voor cyberaanvallen. Vervelende bijkomstigheid is bovendien dat dergelijke zwakke plekken fungeren als back door die toegang geeft tot het hele systeem. In de financiële sector is dat probleem bijvoorbeeld levensgroot, omdat nieuwe IT daar vaak rust op oude legacy. Het is daarom zaak dat organisaties de risico’s zo snel mogelijk in kaart brengen, bij voorkeur met slimme ‘testing tools’. Parallel daaraan moet werk worden gemaakt van de volwassenwording van de security-functie in bedrijven. Cybersecurity, mag niet langer enkel een losse afdeling zijn. Het is een aandachtsgebied dat de hele organisatie aangaat en dat in alle geledingen prioriteit moet krijgen. Alleen dan kan de legacy-berg overwonnen worden.