Rapporten

Hoe nepnieuws een dubbele dreiging vormt

Iedereen heeft het erover: nepnieuws. Toch is het geen nieuw verschijnsel. Dictaturen varen al eeuwen wel bij de verspreiding van propaganda en desinformatie. Wat wel nieuw is, is de levensgevaarlijke mix van nepnieuws, internet en sociale media. Die uit zich in steeds geraffineerdere vormen, die moeilijk te detecteren zijn en zich bovendien razendsnel verspreiden. De dreiging van nepnieuws voor onze nationale veiligheid is intussen een dubbele. Het bedreigt de belangen van onze staat en het dreigt de samenleving te ontwrichten. Hoog tijd dus voor gepaste maatregelen. Maar hoe voorkom je dat de bestrijding van nepnieuws uitmondt in censuur? Dat het middel erger blijkt dan de kwaal? Dit artikel gaat dieper in op de verschijningsvormen van nepnieuws en de urgentie van bestrijding ervan – met behoud van onze democratische verworvenheden.

Nepnieuws en desinformatie in het veiligheidsdomein

Nepnieuws is op zich niet nieuw, maar door technische ontwikkelingen is de impact ervan enorm gegroeid. Daarmee staat de betrouwbaarheid van informatie onder steeds grotere druk, met alle gevolgen van dien. Ook voor het veiligheidsdomein. Het is al meermalen gebleken dat nepnieuws kan resulteren in maatschappelijke onrust en ontwrichting. Nepnieuws kan alleen worden bestreden als burgers, bedrijven en overheid de handen ineenslaan. De overheid moet voorzien in weloverwogen regulering en – samen met de private sector – inzetten op effectieve technische maatregelen. De burger, ten slotte, heeft de zwaarste taak. Hij moet – met ondersteuning van overheid en bedrijfsleven – zo snel mogelijk volwassen worden als het gaat om online consumptie van nieuws. Want als de burger beter nep van echt weet te onderscheiden, dan is het snel gebeurd met fake news.

Van web naar WhatsApp

De website www.politie.nl gooit al jaren hoge ogen en was al meermalen “Website van het Jaar”. Dat geeft aan dat de burger deze bron van informatie weet te waarderen. Toch zit die burger niet stil. De afgelopen jaren verschuift de manier waarop wij met elkaar communiceren steeds meer richting sociale media en apps. WhatsApp heeft inmiddels 10 miljoen gebruikers in ons land. Met die verschuiving verandert het verwachtingspatroon van de burger. Die verwacht dat hij geholpen wordt en een antwoord op zijn vragen krijgt, onafhankelijk van het kanaal. Voor de politie betekent dit dat ze in de virtuele realiteit even goed vertegenwoordigd moet zijn als in de echte wereld. Dit artikel laat zien hoe de Nationale Politie die ambitie vormgeeft.

Wettelijke dilemma’s in digitale opsporing

Digitaal- en internetrechercheurs hebben momenteel beperkte juridische mogelijkheden om zelf digitaal bewijs te verzamelen en verdachten op te sporen. Inloggen met afgetapte of gevonden wachtwoorden mag bijvoorbeeld niet en Bijzondere Opsporingsbevoegdheden (BOB) schieten vaak tekort. De mogelijke gevolgen van het onbevoegd verzamelen van bewijs zijn bovendien niet gering. Zo kan bewijs worden uitgesloten of een rechercheur in een ander land zelfs strafrechtelijk worden vervolgd voor computervredebreuk. Er ligt een nieuw wetsvoorstel dat de rechercheurs lucht geeft maar dat tegelijk ook omstreden is. De auteurs leggen in dit artikel uit hoe dat zit.

Wat vertellen social media ons over dreigingen?

Veel incidenten en aanslagen worden op social media aangekondigd. Tegelijkertijd worden er op social media vaak loze dreigingen geuit. Hoe maak je onderscheid tussen concrete aankondigingen van echte incidenten en nep-dreigementen? Dit artikel laat zien dat de Nederlandse politie op dit moment al een behoorlijke inzet heeft op het gebied van social media monitoring, maar ook dat er nog veel te winnen is. De toverwoorden: automatisering en meer nadruk op een proactieve, passieve benadering.

De menigte onder (online) controle!

Menigten organiseren zich steeds vaker online, om daarna fysiek bij elkaar te komen. In de bestuurlijke en organisatorische sturing dient hierop te worden geanticipeerd en een combinatie te worden gemaakt van fysieke en online crowd control. Uitdaging zit in de samenhang tussen online en fysieke maatregelen.

Cameratoezicht: efficiënter in de veiligheidsketen

Standaardisatie maakt cameratoezicht beter bruikbaar in de veiligheidsketen. Camera's in combinatie met andere sensoren leveren bovendien beter bruikbare informatie op. Het maakt sneller handelen en beter onderbouwde besluitvorming mogelijk.